Uitgave van de PSP-jongerengroep Bussum/Naarden e.o., uit het archief van de Bussumse afdeling van de PSP (SSAN068+11)

“Het is vandaag 4 oktober, en dat betekent dat het dierendag is,” schrijft de PSP-jongerengroep Bussum/Naarden e.o. in 1980. Op de dag waarop doorgaans huisdieren extra verwend worden, vraagt de jongerenafdeling van de Pacifistisch Socialistische Partij aandacht voor “een groep dieren die ieder jaar weer vergeten dreigt te worden door veel mensen. Namelijk al die dieren die verwerkt worden in de vleesmolen van de bio-industrie.”

De jongeren stellen de situatie aan de kaak waarin dieren in de bio-industrie leven, in kleine hokken en zonder daglicht. “De PSPjg vindt het een schandalige zaak dat de mens het recht op zich genomen heeft, dieren zo te mishandelen als in de bio-industrie gebeurt.”

Ook wordt aandacht gevraagd voor dieren die worden gebruikt voor proeven, onder andere in de cosmetica-industrie. “Allerlei produkten worden eerst op dieren uitgetest om te kijken of ze niet schadelijk zijn voor het gebruik door de mens. Het dier wordt weer het slachtoffer van een luxe die de mens zich wil toeëigenen.”

De jongeren sluiten af met een oproep, om dierendag een waardevollere invulling te geven. “Het is vandaag dierendag. Laten we nu ook eens stilstaan bij al die dieren die eenzaam een lijdensweg afleggen, opgelegd door de mensheid, wat eigenlijk best wel anders zou kunnen. Als we deze dag werkelijk inhoud willen geven, dan moeten we ons daarmee bezig gaan houden.”

Het archief van de Bussumse afdeling van de PSP (SSAN068) wordt momenteel geïnventariseerd en toegankelijk gemaakt.

4 oktober 2026

The post Dierendag 1980 first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Dierendag 1980 verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Tegenwoordig kan tuberculose door antibiotica snel genezen worden. In de jaren 1920 was dat anders. Patiënten moesten minstens een jaar in een sanatorium verblijven. Hun medicijn? Zonlicht, frisse lucht, rust en voedzaam eten. De Zonnestraal werd hier dan ook op ingericht door Duiker. Zo had elke patiënt een balkon waar diegene met bed en al in het zonlicht kon worden gereden. Ook arbeid op het landschap om het sanatorium heen werd beschouwd als medicatie. Grote boomgaarden en de beboste heide zorgden voor de frisse lucht die de patiënten nodig hadden.

Tot 1957 werd het gebouw gebruikt als sanatorium. Daarna deed het gebouw korte tijd dienst als ziekenhuis. Rond 1993 was Zonnestraal compleet verlaten en in verval geraakt. Het hoofdgebouw werd in 2003, tegen de principes van de architect in, toch gerestaureerd. Ook was het van 2010 tot 2018 een officiële kandidaat voor de UNESCO werelderfgoedlijst.

Foto: SAGV032.2+12056, Sanatorium Zonnestraal, Loosdrechtse Bos 7-9 Hilversum, ca. 1955. Uit: fotocollectie afdeling Interne Zaken gemeente Hilversum.

Schilderkunst

De patiënten in de Zonnestraal waren niet alleen aan het genezen van tuberculose, maar zij ontwikkelden zich ook tot ware kunstenaars. Om het ziek zijn te ontvluchtten, verzorgde kunstschilder Machiel Brandenburg in 1951 schilder- en tekencursussen. Hoewel hij begon met tien patiënten die hij het fijne van de kunst leerde, had hij al snel negentig leerlingen. Patiënten hadden niet alleen vrijetijdsbesteding, maar kregen ook steeds meer gevoel voor het schilderen. Hun kunstwerken werden geëxposeerd in de grote zaal van het sanatorium en toonden op een ontroerende manier de drang om naar het gewone leven te kunnen ontsnappen.

Foto: SAGV032.5+6792, Kunstschilder Machiel Brandenburg geeft teken en schilderles aan patiënten in Sanatorium Zonnestraal in Hilversum, 4-5-1951. Fotograaf: Jacques Stevens.

Bronnenlijst

• Anoniem. ‘Toen, nu en straks’. Zonnestraal Hilversum. Geraadpleegd 25 augustus 2026. Toen, nu & straks – Zonnestraal Hilversum.
• Anoniem. ‘Zonnestraal; Hilversum’. Bierman Henket. Geraadpleegd 25 augustus 2026. Zonnestraal Hilversum.  
• Dogger, Hannah en Joris Noordenbos. ‘De tering onverwonnen’. Andere Tijden. Geraadpleegd 25 augustus 2026. https://anderetijden.nl/aflevering/233/De-tering-overwonnen.  
• Koenders, Annette. ‘Landgoed Zonnestraal 1919/Jan Duiker’. Dudok Architectuur Centrum. Geraadpleegd 25 augustus 2026. Landgoed Zonnestraal – Dudok Architectuur Centrum.
• Meurs, Paul e.a. Sanatorium Zonnestraal; the history and restauration of a modern monument. Rotterdam: NAi Publishers, 2010.
• “Schilderkunst in de ziekenzaal; Verrassende resultaten bij schildertherapie.” De Gooi en Eemlander, 4 mei 1951. Geraadpleegd 25 augustus 2026. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234884028:mpeg21:p00002.  

The post Tekenles voor patiënten van Sanatorium Zonnestraal first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Tekenles voor patiënten van Sanatorium Zonnestraal verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Foto: Van Rees aan een bureau tijdens zijn verblijf bij ‘broeder’ De Weerd in Tegal, 1926. Uit: SAGV029+1553, Stukken betreffende de reis van professor Jacob van Rees, wonende te Hilversum, naar Indonesië (in 1926-1927).

De reis door Indonesië

Met het kersverse stoomschip de P.C. Hooft arriveerde hij op 1 oktober in Java en vervolgens zou hij doorreizen naar Bali en Sumatra om daar verschillende lezingen te geven. Zijn lezingen waren uiteenlopend van aard veelal over de geheelonthouding als hoofdonderwerp maar ook sprak hij over ‘Onze witte bloedlichaampjes en hun genezingsrol in ons lichaam‘, ‘Alcohol en opium als beschavingsvergiften‘ en wat te denken van ‘De mensch als cel van een biologisch opperwezen‘. Deze lezingen hield hij bij verschillende kunstkringen, scholen en loges van de I.O.G.T.

Op 27 februari 1927 zou ‘onze grijze medestrijder’, zoals hij in een brief genoemd wordt, terugkeren naar Hilversum.

Foto: Groepsfoto met de leden van de loge ‘Fraternitas et Veritas’ te Tegal, 12 nov. 1926. In het midden zit Jacob van Rees. Uit: SAGV029+1553, Stukken betreffende de reis van professor Jacob van Rees, wonende te Hilversum, naar Indonesië (in 1926-1927).

Foto: Drukbezet reisprogramma voor de eerste maanden in Java. Uit: SAGV029+1553, Stukken betreffende de reis van professor Jacob van Rees, wonende te Hilversum, naar Indonesië (in 1926-1927).

Schenking aan het archief

Ons archief werd jaren geleden verrast met de schenking van een bundel brieven, reisschema’s, foto’s en andere papieren die de professor Van Rees gedurende die reis bijeen had verzameld. Vooral de brieven van zijn Indonesische medestanders bieden een unieke blik op het leven van deze idealist. 

Jacob van Rees overleed in Hilversum op 4 januari 1928 en werd 73 jaar. Anno nu is zijn nalatenschap nog steeds tastbaar in de vorm van een bank die op een plantsoentje tussen de Hoge Naarderweg en de Insuline in Hilversum staat. Deze bank, die de naam ‘Van Reesbank’ kreeg, werd daar in 1933 eervol onthuld.

The post Professor van Rees en zijn strijd tegen alcohol first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Professor van Rees en zijn strijd tegen alcohol verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Foto: SSAN092H+3978, Hemofiliekliniek aan de Flevolaan, kliniek voor bloederziekten, fotograaf: M.J. Weststrate (1969 Huizen).

Professor Van Creveld

De kliniek in Huizen werd opgericht door professor Simon van Creveld. Er was plek voor 12 kinderen en 4 volwassenen. Naast de kliniek werd ook een wetenschappelijk laboratorium ingericht. Reden voor de oprichting was het toenemende aantal patiënten in Nederland. Zware gevallen van hemofilie waarbij ernstige bloedingen ontstaan, moeten revalideren. Dit kon nu in Huizen onder begeleiding van een orthopeet, een revalidatiearts en een deskundige.

Foto: SAGV236.1+4508, Twee patiëntjes van de Hemofiliekliniek met mobiele zandbak bij het bed van een van de patiëntjes, archief van de redactie van De Gooi- en Eemlander (11/10/1975 Huizen).

Zorgen

Dat de kliniek goed werk leverde, mag blijven uit de zorgen die geuit werden toen duidelijk werd dat de kliniek eind 1975 haar deuren moest sluiten. Zo vertelt patiënt meneer Groeneveld op 10 oktober 1975 aan de Gooi- en Eemlander:

“Verplaatsen van de kliniek zal betekenen dat het team van de hemofiliekliniek bestaande uit o.a. maatschappelijk werksters, arts, psychiater, pyscholoog, de orthopedagoog en het revalidatieteam, voor ons, patiënten, zal wegvallen. […] Bovendien, en dat vinden wij wel het belangrijkst, de in de loop der jaren gegroeide relatie tussen de patiënten en het team dreigt weg te valllen.”

 

Hoewel de kliniek in Huizen inmiddels niet meer bestaat, bestaat de Van Creveld Kliniek wel nog steeds. 

The post Wereldprimeur: hemofiliekliniek in Huizen first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Wereldprimeur: hemofiliekliniek in Huizen verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

In de achttiende eeuw had elk Gerecht namelijk zijn eigen chirurgijn. Tot hun taak behoorde het verrichten van de wondschouw of lijkenopening en het uitbrengen van rapporten hierover.1 Een chirurgijn is vertrouwd met wonden en breuken en zal bijvoorbeeld een messengevecht de wonden beoordelen en verzorgen. Tijdens de hulpverlening was hij dan verplicht om de naam van de dader en het slachtoffer te achterhalen, waarna hij aangifte moest doen.

In de zestiende eeuw was het zelfs zo dat verwondingen zo nauwkeurig mogelijk beschreven moesten worden, zodat de dader het meesterloon en het smartengeld kon betalen. Een chirurgijn was vaak verbonden aan een gilde. Er waren namelijk veel kwakzalvers in die tijd, dus er moest bescherming zijn voor deze beroepsgroep.

In het archief van het gerecht van Loosdrecht bevinden zich voornamelijk akten van lijkschouw van verdronken personen. Overleden personen kregen een lijkenschouw, waarbij nog moest bepaald worden of sprake kon zijn van (zelf)moord.

Foto: SAGv155.6+1334, Akte van chirurgijn Barent Uijtenhooven, over de wond van Gerrit Claasen van Spoorenburgh, Loosdrecht 1738.

Wondschouw

Hieronder behandelen we een transcriptie van een akte van chirurgijn Barent Uijtenhooven, over de wond van Gerrit Claasen van Spoorenburgh. Uit een register met criminele vonnissen van Loosdrecht (Rolle van Den Heere Hooft Balluw Van De Loosdrecht Begonnen den 27 November 1732) blijkt dat meneer Jan Pietersen Pos voor deze verwonding is aangehouden aan het Hof van Utrecht. Ook staat in dit vonnis dat Spoorenburgh hier niet aan overleden is.

Aan den Wel Edelen
Heer De Heer Cornelius
Heijblom Hooft Balluw
van de loosdregt, mijnde,
Tecop en Loenen Hollandts etc 

Maak ik ondergeschreven bekent, als dat ik
op den 19 mij 1738, des morgend de klok omtrent 8 uuren
ben geroepen, bij den persoon van Gerrit Claasen van
Spoorenburgh, en bij hem gekoomen zijnde hebbe hem
vinden leggen op de wegh, bij het huijs van Jan Caspersz
Op het ent en alsoo ik verstondt, dat hij in het voors
Huijs van Jan Caspersz was gewont geworden, soo hebbe
Ik hem daar wederom in laaten brengen, en alsoo hij buijten
kennis en spraak was, hebbe ik hem aldaar gevisiteert
En bevonden dat hij gestoken was, voor in zijn lighaam
Beneden zijn borst, van de regter zijde, bij het
Diafraghma, penetrerende de voor schreven wont
tot in de caviteit ofte holligheid van het lighaam,
En uijt dien hoofde, oordelen de voor schreven wond
Gevaarlijk te zijn, aldus aan gegeven dato als boven 

Barent Uijtenhooven
Mr Chirurgijn 

Uijtenhooven in Loosdrecht

Barent Uijtenhooven, de chirurgijn, kerkmeester en schepenen van Nieuw-Loosdrecht, die de bijstaande akte heeft opgesteld, woonde in Nieuw-Loosdrecht8 Om te tonen wat zijn vak was hing een gekleurde stok aan zijn woning. Echter kreeg Uijtenhooven concurrentie. Er kwam namelijk een tweede chirurgijn het dorp, Bernardus Roebers uit Diemen. 

Bijzonder is de zaak van Cornelia Caspers en Willem Manten. Zij kregen begin juni 1730 ruzie, waarbij Caspers een mes in haar arm kreeg. Roebers verzorgde de wond en deed er verband omheen. Ondanks de wondverzorging overleed Cornelia Caspers op 30 juni 1730. Chirurgijn Uitjenhooven onderzocht het lichaam en ontdekte dat er etter in haar wond zat. Dit overlijden is op zekere wijze onder de aandacht van het Gerecht gebracht en aangezien Roebers de eed voor chirurgijns voor schout en schepenen niet had afgelegd, werd hem drie jaar verbanning uit Loosdrecht opgelegd. Als hij na die drie jaar terug wilde komen, zou hij een proeve van bekwaamheid moeten afleggen. Roebers hield zich echter niet aan zijn verbanning en liep diezelfde avond gewoon naar huis.

Bronnenlijst

• Archief Gooi en Vechtstreek, Hilversum, Gerecht Loosdrecht, SAGV155.6, inventarisnummer 1334, Minuten van akten van lijkschouw, voornamelijk van verdronken personen, met enkele verklaringen door chirurgijns inzake verzorgde personen, 1720-1810.
• Archief Gooi en Vechtstreek, Hilversum, Gerecht Loosdrecht, SAGV155.6, inventarisnummer 1191, Rolle van Den Heere Hooft Balluw Van De Loosdrecht Begonnen den 27 November 1732 – rechtspraak van 20 mei 1738.
• Boogaard, Conny e.a. Wij schrijven hier de geschiedenis: Loosdrechters, oude en nieuwe. Loosdrecht: Historische Kring Loosdrecht, 1997.
• Kulsdom, Dr. M.E. “Forensisch onderzoek in 18e-eeuws Friesland.” De Landschapsmedici en Operateurs van Friesland in de Achttiende Eeuw 99(1955)1. https://www.mpaginae.nl/At/landschapsmedici.htm (geraadpleegd 1 september 2026).
• Wassink, J.F.A. Van stad en buitenie. Een institutionele studie van rechtspraak en bestuur in Weert 1568-1795. Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Radboud Universiteit Nijmegen, 2004.
• Werkhoven-Scherpel, Annet. Loosdrecht: Acht Eeuwen Rond de Ster. Loosdrecht: Historische Kring Loosdrecht, 2011.  

The post 18e-eeuwse schouwingen van de chirurgijn first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht 18e-eeuwse schouwingen van de chirurgijn verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

De ontdekkingstocht begint bij Archief Gooi en Vechtstreek, een plek met een bijzondere geschiedenis. Hier krijg je een uniek kijkje in het depot, de schatkamer van het archief die normaal gesproken niet toegankelijk is voor bezoekers. Bekijk een eeuwenoud archiefstuk over een jongen uit Naarden die op reis gaat naar Rome. Dit document uit 1469 vormt de basis voor een verhaal dat in Grote Kerk Naarden op een verrassende manier tot leven komt. 

Daarna is het tijd om zelf in beweging te komen. Beklim de toren onder leiding van een gids én bekijk de gloednieuwe immersieve cinema. Boven op de toren wacht een weids uitzicht! 

Praktische informatie

Zaterdag 10 oktober, donderdag 15 oktober, vrijdag 16 oktober en zaterdag 17 oktober
Een bezoek duurt 1 uur en 45 minuten
Start bij Archief Gooi en Vechtstreek, Cattenhagestraat 8, 1411 CT Naarden

Let op: Het kopen van een ticket is voor deze activiteit noodzakelijk! Bekijk voor meer informatie over tijden en het kopen van een ticket de website van de Grote Kerk Naarden https://tickets.grotekerknaarden.nl/nl

SSAN121+1855, Uitzicht vanaf de toren van de Grote Kerk over Naarden – Vesting, in westelijke richting, in het midden het Arsenaal, 1997. Collectie E.L. Koopmanschap. 

The post De toren op en het depot in! first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht De toren op en het depot in! verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Deze archiefstukken waren toe aan wat extra zorg en bescherming. Archiefstukken uit vorige eeuwen zijn namelijk niet altijd even goed bewaard gebleven. Zo kan het zo zijn dat ze zijn opgevouwen, gescheurd of vervaagd.

Gelukkig is hiervoor een oplossing! De archiefstukken worden naar een restauratieatelier gebracht en hier worden ze weer uitgevouwen of versterkt. Daarnaast worden de stukken extra beschermd door middel van zuurvrij karton en schuimblokjes. Zo komen de archiefstukken niet in contact met ander materiaal. Twee van de stukken op de foto’s zijn uitgevouwen (foto 1 en  2). Het charter waar een scheur in zat, is verstevigd op speciaal Japans papier (foto 3 en 4). Op deze manier kan het archief de stukken nog veel langer bewaren!

Foto 1	Foto 2
Foto 3	Foto 4

The post Gerestaureerde archiefstukken terug in het archief first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Gerestaureerde archiefstukken terug in het archief verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Op woensdagochtend 14 oktober organiseert Archief Gooi en Vechtstreek op de locatie in Naarden, in samenwerking met Stichting Stad en Lande van Gooiland, een rondleiding. Je krijgt een korte introductie over het werk van een archief en bezoekt onder begeleiding het depot. Een unieke kans, want deze plek, waar het geheugen van het Gooi en de noordelijke Vechtstreek wordt bewaard, is normaal gesproken niet toegankelijk voor bezoekers. 

Daarnaast vertelt de voorzitter van Stichting Stad en Lande van Gooiland, Frits van Dulm, aan de hand van bijzondere archiefstukken, zoals schaarbrieven en Middeleeuwse akten, meer over de geschiedenis van de Erfgooiers. 

Grijp deze unieke kans om een kijkje achter de schermen van het archief te nemen en bijzondere archiefstukken uit de geschiedenis van de Erfgooiers van dichtbij te bekijken!

Praktische informatie

Dinsdag 6 oktober
09:00 – 16:00 uur
Cattenhagestraat 8, 1411 CT Naarden 

Deelname is gratis, aanmelden is verplicht via info@archiefgooienvechtstreek.nl

The post Rondleiding Erfgooiers archief (VOLGEBOEKT) first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Rondleiding Erfgooiers archief (VOLGEBOEKT) verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Bezoek het gebouw van het voormalige burgerweeshuis, daarvóór het woonhuis van de rijke familie Heshuysen. Bekijk de schilderijen en ook de vitrines die zijn gevuld met archiefstukken over de geschiedenis van het burgerweeshuis en Naarden-Vesting.

Hopelijk tot op de Open Monumentendag!

Praktische informatie

Zondag 13 september
13:00 – 17:00 uur
Cattenhagestraat 8, 1411 CT Naarden

The post Open Monumentendag 13 september 2026 first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Open Monumentendag 13 september 2026 verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.

Ben je nieuwsgierig naar jouw familiegeschiedenis, maar weet je niet waar je moet beginnen? Ontdek tijdens de Maand van de Geschiedenis hoe je jouw voorouders kunt opsporen. Bij Archief Gooi en Vechtstreek in Naarden leer je in één dag de basis van genealogisch onderzoek.

In oktober – de Maand van de Geschiedenis – bieden wij opnieuw een cursus stamboomonderzoek voor beginners aan. Dit keer gaat het om een compact eendaags programma. 

Op dinsdag 6 oktober maak je in één dag kennis met de belangrijkste methoden en bronnen voor stamboomonderzoek. Je krijgt onder andere uitleg over:  

• De burgerlijke stand;  
• Het bevolkingsregister;  
• Persoonskaarten;
• Historische bronnen als archieven van notarissen en rechtbanken 

Daarnaast leer je hoe je zoekt in verschillende internetportalen. 

Of je voorouders nu uit het Gooi komen of uit een heel andere streek: iedereen is welkom om deel te neem aan deze cursusdag! Tijdens deze inspirerende dag ontdek je hoe je zelf op zoek kunt gaan naar jouw voorouders. De cursusdag wordt verzorgd door Sjors Zanoli, medewerker beheer en dienstverlening bij Archief Gooi en Vechtstreek. 

Praktische informatie:

Dinsdag 6 oktober
09:00 – 16:00 uur
Cattenhagestraat 8, 1411 CT Naarden 

Deelname is gratis, aanmelden is verplicht via info@archiefgooienvechtstreek.nl
Koffie en thee zijn inbegrepen. Voor de lunch dien je zelf te zorgen. 

Na aanmelding ontvang je een bevestiging.  Er kunnen maximaal 10 personen deelnemen – dus meld je snel aan!

The post Eendaagse cursus stamboomonderzoek first appeared on Archief Gooi en Vechtstreek.

Het bericht Eendaagse cursus stamboomonderzoek verscheen eerst op Archief Gooi en Vechtstreek.